Automatische vertaling: problemen

Ik weet het, ik riskeer u, trouwe lezer, te vervelen met al mijn schrijfselen over automatische vertaling (wat niet hetzelfde is als vertalen en daarbij een vertaalgeheugen gebruiken!). Zie met name dit artikel over strontvertalingen en dit artikel waarin ik het heb over de nutteloosheid van automatische vertalingen. De conclusie luidt steevast dat de technologie nog niet op punt staat en zeker geen ‘menselijke’ vertaler kan vervangen. Maar waarom niet, eigenlijk? Omdat een computer niet zo flexibel kan nadenken als een mens. Omdat een computer enkel logische code begrijpt, terwijl taal niet noodzakelijk logisch is. Dat zijn echter oppervlakkige, algemene redenen. De programmeurs van software zoals Systran en Google Translate hebben iets concreters nodig om mee aan de slag te kunnen. Op Slate.com werd onlangs een Engelstalig artikel gepubliceerd waarin een aantal concrete pijnpunten in de ontwikkeling van vertaalsoftware uit de doeken wordt gedaan. Het is bijwijlen een technische uitleg, maar hij blijft niettemin nuttig voor al wie geïnteresseerd is in dergelijke hulpmiddelen.

Tolken in Rusland

Tolken is momenteel een hot issue in het Verenigd Koninkrijk. Na de perikelen van de privatisering van de markt voor gerechtstolken kwam het beroep van onder het stof. De BBC ging in dat opzicht onlangs op zoek naar “de” gerechtstolk. Niet in het Verenigd Koninkrijk weliswaar, maar wel in Rusland. Tijdens een half uur durende reportage schetsen Russische gerechtstolken in het Engels hoe hun baan ineen zit. Ze nemen ook de gelegenheid te baat om een aantal principes en begrippen van het tolken uit de doeken te doen, zoals de zogenaamde relais. Een leuke gelegenheid om kennis te maken met het sociaal tolken in een ander land.

Link naar de reportage

Grappige versprekingen

Op het alomtegenwoordige vertalers- en tolkenplatform Proz.com werd een tweetal weken geleden een immens populaire thread gestart over versprekingen. Versprekingen zijn de ene keer al wat grappiger dan de andere, maar als vertaler of tolk sta je steevast te kijk als je je eraan bezondigt. Ik deel graag een van mijn meest toentertijd gênante, nu hilarische versprekingen. We schrijven juni 2006 – mijn afstudeerjaar. Tolkexamens zorgden voor de nodige stress; een uitschuiver was bijgevolg nooit ver weg. Tijdens mijn examen consecutief tolken Nederlands naar Spaans werd ik bovendien overmoedig. Ik wou tonen dat ik ook het bloemrijke Spaans beheerste en besliste dat ik een uitdrukking ging gebruiken: levantar ampollas. Ampollas zijn strikt genomen blaren, maar in combinatie met het werkwoord levantar (stijgen, opheffen) betekent de uitdrukking “stof doen opwaaien”. Leuk, dacht ik, dat schiet me nu te binnen, ik gebruik het maar. Maar toen ik bij de bewuste passage aankwam, was ik even onvoldoende aandachtig en flapte ik er een levantar pollas uit. Al wie het Spaans machtig is, begrijpt meteen waarom deze verspreking hilarisch was, maar voor de anderen: pollas is het meervoud van een nogal vulgair woord dat het mannelijke geslachtsdeel aanduidt. Dankzij de levantar in de zin kon het natuurlijk niet meer stuk. Dat was toen nogal vervelend, maar aangezien ik het uiteindelijk mooi rechtgezet heb (niet eer ik er in een tweede moedige poging pollos ofte kippen van maakte) en een mooi cijfer behaalde, zie ik er ondertussen best wel het grappige van in. Het was niet mijn eerste en zeker ook niet mijn laatste grappige verspreking, maar de rest hou ik voor aan de toog en in de cabine. Fratsen van andere taalkundigen staan te lezen op Proz.

De boekenplank van Déesse (4)

Het is al eventjes geleden, maar na het bericht over het werk “Juridische verwijzingen en afkortingen” schrijf ik opnieuw met plezier over een referentiewerk dat van groot nut kan zijn voor juridisch vertalers. Het is ‘m natuurlijk voornamelijk om de vertaling te doen, maar als je je wil specialiseren, kan het uiteraard geen kwaad om te weten wat je precies vertaalt. Juridische teksten zoals dagvaardingen en vonnissen lijken nogal schimmig, ontoegankelijk en moeilijk verstaanbaar, maar op zich zijn dat gewoonweg “technische” teksten die een bepaalde boodschap in zich dragen. Een boodschap die je, als het een Franse tekst is, kunt ontcijferen met de kluif “Vocabulaire juridique” van de hand van wijlen professor Gérard Cornu. Het minste wat we kunnen zeggen is dat die man zijn werk grondig heeft aangepakt. De 1024 pagina’s van het boek bulken van de gedetailleerde informatie: trefwoorden aangevuld met een beknopte, maar heldere beschrijving, hun etymologie en vaste verbindingen, op hun beurt vergezeld van een specifieke beschrijving. Als kers op de taart staan achteraan de maximes et adages de droit français: Latijnse, dan wel Franse uitdrukkingen met uitleg, om lekker de wijsneus uit te hangen bij collega’s. En nee, ik zal geen voorbeeld geven.

ISBN-nummer van Vocabulaire juridique: 978-2-13-055986-3.

Reactie op de eeuwige reacties van klanten

Het is al eventjes geleden dat ik op mijn blog berichten heb gepubliceerd die een echte interactie met mijn lezers teweegbrachten. Vandaag, toen ik inspiratie opdeed voor een nieuw onderwerp, had ik een ingeving: waarom zouden we een ernstige aangelegenheid niet eens grappig aanpakken? Meteen kwamen twee pistes in me op: de (te hoge) prijs van vertalingen en de (wereldbefaamde) gratis testvertalingen! Even kijken hoe we hierop kunnen reageren.

“Beste, we vinden uw offerte nogal aan de hoge kant.”

Die kennen we allemaal. Alsof vertalers vertalingen uit hun mouw schudden of enkel maar hoeven te surfen naar http://translate.google.nl/ om een kant-en-klare vertaling te leveren die piekfijn in orde is. Vertalen is arbeidsintensief en neemt dus doorgaans veel tijd in beslag. Opzoekwerk om alles correct te vertalen, is daar niet vreemd aan. Ook moet een vertaler soms de brontekst “ontcijferen” wanneer hij nogal cryptisch is opgesteld. Daar kruipt allemaal tijd in. Bovendien hoort een vertaling ook te worden gereviseerd, zeg maar gecontroleerd, door een tweede collega, die daar uiteraard ook tijd in stopt. Degelijke vertalingen kosten dus wel iets. En nu komen we tot mijn alom bekende Aldi-Delhaize-verhaaltje – het is zoals je boodschappen doen. Je kunt goedkoop willen inkopen, zeg maar bij Aldi, maar dan moet je ermee kunnen leven dat alles wat je koopt nooit van echt goede kwaliteit kan zijn en dat je je begeeft in een kale, nogal steriele omgeving. Je kunt daarentegen ook resoluut kiezen voor goede producten en voor een betere dienstverlening (voor vertalingen bestaat bij Déesse trouwens ook een dienst na verkoop), zoals bij Delhaize. Aan de klant de keus. Low budget is niet noodzakelijk slecht, er worden gewoon andere behoeften mee gelenigd.

“Kunt u een testvertaling maken?”

Lees: kunt u ons een gratis vertaling bezorgen voor we ook maar zullen overwegen om met u samen te werken? Welnu, het antwoord is eenvoudig: Nee. Nee, want een arts vraag je ook niet om de juiste diagnose te stellen en je te genezen voordat je hem betaalt. Waarom zou dat bij vertalers anders zijn? Er waren natuurlijk heel wat cowboys rond in onze sector, maar die vallen door de mand zodra je schriftelijk en dikwijls zelfs mondeling met ze communiceert. Bij Déesse bent u bij een Delhaize. De dienstverlening start zodra we worden gecontacteerd, nog voordat er gekocht wordt. Zo proberen we vertrouwen te scheppen. Volstaat het niet, dan nog maken we geen gratis testvertaling. Waarom zou het voor ons anders zijn dan voor artsen, aannemers of advocaten?

Nu komt de interactiviteit! Graag verneem ik in de commentaarsectie hieronder of ook u dat allemaal al vaak hebt aangehoord en hoe u hierop gevat hebt gereageerd. Bedankt!