NL | FR | EN
14
jun
Geschreven in: Tolken
Gepost door: Sébastien Devogele

Tips voor sprekers die getolkt worden

[Lisez ici la version française de cet article]

Sprekers – je hebt ze in alle soorten, maten en gewichten. De ene is echter al van nature wat communicatiever dan de andere. Sommigen kunnen een mooi verpakte boodschap zonder horten of stoten formuleren, terwijl anderen steeds opnieuw struikelen over hun woorden. Dat betekent echter niet dat minder taalvaardige mensen hoeven te treuren en te vrezen dat ze steeds moeilijk te begrijpen zullen zijn. Déesse somt een aantal tips op die de communicatie zeker en vast kunnen bespoedigen.

 

Hoewel de hieronder beschreven punten meer gericht zijn op sprekers die worden getolkt, kan het nuttig zijn om ze ook in acht te nemen bij het spreken voor een publiek dat de spreker zonder de interventie van tolken kan begrijpen.

 

  • Voor velen is spreken voor een groep een stresserende situatie. Sommige sprekers voelen zich onzeker of zenuwachtig en vrezen dat ze een slechte beurt zullen maken. Om dat te verhelpen, of om zich ervan te vergewissen dat ze niets zullen vergeten te zeggen, bereiden sprekers heel vaak woordelijk hun uiteenzetting voor. De zorgvuldig neergepende tekst wordt dan voor de groep afgelezen. Hoewel zo’n tot in de puntjes voorbereide tekst aanlokkelijk lijkt, vormt hij meestal een obstakel voor een goede communicatie. Sprekers hebben in zo’n geval inderdaad de neiging om hun intonatie vlakker te maken, waardoor het moeilijk wordt om de verschillende zinnen van elkaar te onderscheiden. Bovendien hebben schriftelijke teksten doorgaans een ingewikkeldere syntaxis (zinsstructuur) dan gesproken teksten, waardoor de luisteraars meer moeite moeten doen om ze ten volle te begrijpen. Zo kan het ook voor de tolken knap lastig worden, want zij analyseren zin voor zin wat een spreker wil zeggen. Hoe meer aandacht er nodig is voor het goede begrip van de brontekst, hoe minder aandacht er overblijft voor de vlotheid van de vertolking zelf. Ten slotte ligt het woorddebiet bij afgelezen teksten doorgaans hoger, terwijl schriftelijke teksten ook meer informatie bevatten. Een snellere informatiestroom draagt ook niet bij tot een vlotte overdracht van de boodschap.
    Sprekers kunnen beter op voorhand een lijstje maken met de punten die ze willen vermelden en met de eventuele cijfers en namen die ze het publiek willen meegeven. Wanneer ze aan de microfoon plaatsnemen, kunnen ze best alle punten aan elkaar spreken zoals ze een (zij het formele) conversatie zouden voeren in een besloten kring, met drie of vier kennissen.

 

  • Het is een fenomeen dat zich vooral voordoet tijdens vergaderingen waar twee talen worden gesproken: de voorzitter, die terecht zijn respect wil uiten voor alle deelnemers, voert zijn betoog gedeeltelijk in de ene en gedeeltelijk in de andere taal. Hetgeen een lovenswaardig initiatief lijkt, kan al snel uitdraaien op een lastige situatie voor de tolken en bijgevolg ook voor alle mensen die vertolking nodig hebben. Zolang er pas na een volledige zin of, nog beter, een groter stuk tekst, van taal wordt veranderd, stelt er zich geen groot probleem. Het wordt allemaal vervelender als de spreker beslist om midden in een zin van taal te veranderen. Het probleem is tweeledig. Tolken volgen niet altijd dezelfde zinsstructuur als de spreker. Ze moeten immers idiomatisch overkomen, zodat het dikwijls nodig is om bepaalde zinsdelen naar voren of naar achter te verschuiven. Zo kan het gebeuren dat ze een zinsdeel even achterwege houden omdat het niet meteen kan worden ingepast in de zin, terwijl ze dan van taal moeten veranderen en ze dat stukje achtergehouden informatie dus niet meer kunnen meegeven in hun vertolking. Ten tweede dienen sprekers er rekening mee te houden dat tolken altijd een beetje achter staan met hun vertolking, een fenomeen dat decalage heet. Als een spreker tijdens een tweetalige vergadering midden in een zin van taal verandert, spreekt hij een tijdlang op hetzelfde taalkanaal als de tolk, waardoor ook dat stukje informatie verloren gaat.
    Hieruit blijkt dat midden in een zin veranderen van taal de communicatie op losse schroeven zet. Sprekers wordt bijgevolg aangeraden om in een enkele taal te spreken of om slechts na langere stukken tekst te veranderen van taal.

 

  • Tegenwoordig bereidt elke spreker die zichzelf respecteert een degelijke PowerPoint-presentatie voor. Als visuele ondersteuning van wat de spreker zegt, kan zo’n presentatie wel nuttig zijn. Sprekers mogen hierbij echter niet vergeten dat de tolken, maar heel vaak ook het publiek zelf, afhankelijk zijn van de geluidsversterking. Indien een spreker een vaste microfoon gebruikt en het hoofd draait om even mee te kijken op het grote scherm, gaat een deel van de boodschap doorgaans volledig verloren. Elke luisteraar moet in dat geval een bijkomende inspanning leveren om dat gat te dichten, wat niet altijd zal lukken.
    Om dat probleem te verhelpen, kunnen sprekers ofwel niet omkijken naar hun presentatie, ofwel een afdrukje ervan voor hen leggen. Zo slaan ze trouwens twee vliegen in een klap: ze kijken niet om en ze hebben meteen hun lijstje met te vermelden punten klaar, zodat ze tot een vlot betoog kunnen komen. Als de tolken bovendien ook een kopietje krijgen van de presentatie, kunnen ook zij meteen volgen en de kernpunten onderscheiden.

 

  • Om even voort te borduren op de geluidsversterking: microfoons zijn heel handige toestellen, maar kunnen ook voor heel wat wrevel en ongemak zorgen, vooral bij tolken. Het is normaal dat sprekers graag even de microfoon testen net voor ze beginnen te spreken. Velen durven dan wel eens te tikken op de microfoon of te blazen erin. Tolken zetten het geluid van hun eigen oortjes doorgaans vrij luid, omdat ze de sprekers nog moeten horen zonder ze te laten overstemmen door hun eigen stemgeluid. Getik en geblaas komt dan dubbel zo hard aan in de oren. Ook moeten sprekers voorzichtig omgaan met papieren in de buurt van de microfoon. Microfoons versterken immers het geluid dat dicht bij het toestel wordt geproduceerd, zodat gewrijf en gefrommel van papier een spreker verrassend makkelijk onverstaanbaar kunnen maken. Kuchen kan trouwens eveneens in deze categorie worden ondergebracht.
    Het is in dat opzicht tolkvriendelijker om gewoon even iets te zeggen in de microfoon. Als een spreker meteen zijn publiek begroet en het geluid blijkt niet te werken, dan kan hij of zij opnieuw proberen nadat het probleem is opgelost. Blijkt het geluid echter wel meteen te werken, dan gaat er geen tijd verloren en kan de spreker zonder te wachten van wal steken. Als een spreker daarnaast een blad moet omdraaien, houdt hij beter even halt in zijn betoog, zodat er zeker niets van zijn of haar boodschap verloren gaat.

 

Heel wat factoren beïnvloeden de prestatie van tolken. Ook de sprekers spelen hier een grote rol in. Dankzij een aantal praktische tips kunnen ook minder bekwame sprekers zich heel makkelijk verstaanbaar maken.

 

 

 

Terug naar overzicht
Sébastien Devogele

Sébastien Devogele is een conferentietolk. Via deze blog houdt hij jullie graag op de hoogte.